Historische en kunsthistorische beschrijving van de St.-Aldegondiskerk te Mespelare-Dendermonde.
(Ontleend aan de stedelijke website, waarvoor onze dank).

De romaanse kerk van Mespelare dateert uit de 12e eeuw en was reeds bij haar stichting toegewijd aan de heilige Aldegondis.

De heilige Aldegondis werd ca. 630 te Cousoire (N.-Fr.) geboren uit christelijke ouders die tot de adelstand behoorden. Na de dood van haar ouders trad ze in het klooster van Hautmont en werd ze na haar professie naar de verlaten streek van Malbode gestuurd, om er een klooster te stichten. Op die manier ontstonden een Benedictinessenklooster en de huidige stad Maubeuge. Aldegondis deelde haar goederen en bezittingen uit aan armen en aan geestelijke stichtingen. Ze overleed op 30 januari 684. Na haar dood gebeurden op haar voorspraak vele genezingen, zodat paus Benedictus IX haar op 26 mei 1039 heilig verklaarde.

Jean Goubau (Antwerpen 1565-1645), heer van Mespelare, verkreeg op 10 augustus 1634 enkele relieken van de heilige van Marie de Noyelle, abdis van het klooster van Maubeuge. Hij overhandigde deze relieken aan Justus de Harduyn (1582-1641), pastoor te Mespelare, die ze in de kerk plaatste om er door de gelovigen vereerd te worden. Zeer snel ontstond een vurige devotie tot de H. Aldegondis. Talrijke pelgrims kwamen er genezing zoeken tegen kanker en zwerende gezwellen. Vooral gedurende de novene (september) was de toeloop enorm, zodat de pastoor zich moest laten bijstaan door twee paters jezuïeten uit Aalst. Ter ere van de H. Aldegondis en ten behoeve van de pelgrims, liet Jean Goubau in 1643 het nog steeds bestaande Spaans Hof optrekken. Ook de paus en de aartsbisschoppen van Mechelen moedigden de devotie aan door het verlenen van talrijke aflaten. De pelgrims ontvingen als herinnering aan hun bedevaart een prentje met een afbeelding van de heilige. Vele van deze oorspronkelijke, koperen drukplaten bevinden zich nog in de kerk.

De kerk van Mespelare is het best bewaard en meest bezienswaardige bedeoord uit het Romaanse tijdperk in onze streek. Ze is geheel gebouwd in natuursteen. De fraaie toren is met de beelden van de Evangelisten versierd, aan de vier hoeken van de verdieping. Tot 1745 was de spits in natuursteen en Romaans. In hetzelfde jaar werd de spits afgebroken tot twee derden en door een appel- en peervormige, de huidige spits, vervangen.
In 1773 werden de beide pilasters met vazen in arduin aan de ingang van het oude kerkhof geplaatst.

Het kerkinterieur, oorspronkelijk Romaans, werd in het begin van de 16e eeuw, ietwat gewijzigd door toevoeging van een kruisbeuk. Vanaf de eerste helft van de volgende eeuw deden de Goubaus en talrijke pelgrims die de H. Aldegondis kwamen vereren, aanzienlijke giften, waardoor het prachtige kerkmeubilair tot stand kon komen. Het monumentale hoogaltaar met Toscaanse pijlers, in baroktrant, bezit een kostbaar geborduurd antependium (Antwerps werk, helft 17e eeuw). Op het linker zijaltaar is er een schilderij aan K. De Craeyer toegeschreven. Er bleven ook een aantal schilderijen bewaard met diverse taferelen uit het leven van de H. Aldegondis, waaronder vier van de Antwerpse schilder G. Mathyssens en twee van de hand van Jacob Verdussen.

Het eikenhouten gebeeldhouwd Renaissanceportaal en de koperen doopvont, twee houten beelden van de H. Aldegondis, alsmede een koorkap uit de 17e eeuw, in goud en zilver geborduurd trekken de aandacht. Een ex-votoschilderij (ca. 1650) stelt een edelman voor die door de voorspraak van de H. Aldegondis genezen werd. De kansel en de biechtstoelen in eikenhout met Lodewijk-XVe stijl werden door J.B. van der Haeghen uit Brussel vervaardigd. Ook de communiebank, de beschotten van het hoge koor en de orgelkast zijn zeer artistiek uitgevoerd en behoren tot dezelfde periode.

In de toren hangt een beiaard van 21 klokken. De eerste reeks gestemde klokken kwam te Mespelare in 1777. Toen werd een reeks van 7 klokken gekocht van de Aalsterse beiaardier Boudewijn Schepens die ze had gekocht van de Brugse gieter Joris Du Mery. In 1870 kwamen er dan 14 klokken bij, ditmaal gegoten door Severin Van Aerschodt uit Leuven. Wellicht werd er toen ook een klavier aan gekoppeld. Het huidige klavier dateert waarschijnlijk uit 1925.

Vermeldenswaardig is eveneens de Calvariegroep op het kerkhof.